Dünya Çocuk Hakları Günü

20 Kasım, 1989 yılında Birleşmiş Milletler (BM) tarafından dünya genelinde çocukların karşı karşıya kaldıkları hak ihlallerine dikkatleri çekmek amacıyla “Dünya Çocuk Hakları Günü” olarak belirlenmiştir.

Türkiye’nin taraf olduğu 1989 tarihli Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme uyarınca devletler, çocukları her türlü ihmal ve istismardan korumak, çocukların iyi ve güvenli hallerini sağlamak, çocukların sağlıklı gelişimleri için gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür.

Ancak ne yazık ki ülkemizde ve dünyada her gün çocukların bu haklarının korunamadığına acı bir şekilde tanıklık ediyoruz.

Çocuklar toplumsal yapı içinde gelişirken, bu gelişimin çevresel etmenlere oldukça duyarlı olduğu bilinmektedir. Erken dönemde maruz kalınan şiddet, yoksulluk, istismar ve ihmal beynin yapısını kalıcı olarak etkileyebilmekte; bu da bireylerde yaşam boyu depresyon, anksiyete, davranış bozuklukları ve bağımlılık riskini artırmaktadır.

Bu nedenle çocukların şiddetten korunma, eğitim, sağlık, oyun, güvenli bakım ortamı, dijital güvenlik gibi hakları; yalnızca çocukluk döneminin yeterince iyi şartlarda yaşanabilmesi için değil, çocuğun ruhsal bütünlüğüne erişebilmesi ve gelecekte kendi iyilik hali için gerekli otonomisini kazanabilmesi için de şarttır.

Bilimsel veriler, ön beyin olarak da bilinen prefrontal korteksin ancak 20’li yaşların ortasına doğru olgunlaşabildiğini göstermektedir. Bu bölge karar verme, risk öngörüsü, dürtü kontrolü, geleceği planlama, duygusal düzenleme gibi işlevlerin merkezidir. Bu nedenle çocuk kendi uzun vadeli iyiliğini koruma kapasitesine erişebilmek için desteğe ihtiyaç duyar. Gelişimsel kapasitesinden dolayı çocukların haklara dayalı korunması ve özne olma süreçlerinin desteklenmesi gerekir.

Çocuk gelişiminin çevresel aktörleri: bakımverenler (otorite, bakım), devlet (yasalar, kontrol), toplum (normlar, stigma, ayrımcılık) olarak sayılabilir. Haklar, bu güçlerin kötüye kullanımına karşı kurumsal koruma sağlar; okuldaki zorbalığa karşı koruma, toplumsal dışlanmanın engellenmesi, eğitimde fırsat eşitliği, çocuk işçiliğinin, çocuk evliliklerinin yasaklanması gibi.

Savaşlar, yoksulluk, göçler, toplumsal cinsiyet, sınıf ve etnik köken gibi faktörler çocukları daha ciddi düzeyde etkiler. Çocuk haklarına gereken önemi veren bir toplumsal yapı, bu eşitsizlikleri azaltacaktır.

Etkin Çocuk Psikiyatristleri olarak; evliliğe zorlanan, işçi olarak çalıştırılan, suça sürüklenen, özel gereksinimli ve yoksul çocuklar, göçmenler ve azınlıklar gibi marjinalize edilenler öncelikli olmak üzere tüm çocukların haklarını savunmaya ve görünür kılmaya devam edeceğiz.