Savaş ve Çocuk Ruh Sağlığı Üzerine

Hepimizin tanıklığında dünyanın birçok yerinde savaşlar yaşanıyor. Gazze’de 15 binden fazla çocuğun ölümü hafızalarımızdayken, geçtiğimiz günlerde İran’da bir okula düzenlenen saldırı sonucu 160’tan fazla kız çocuğunun öldürülmesi hepimizi derinden etkilemiştir.

Savaş; başta yaşam hakkı olmak üzere barınma, beslenme, eğitim ve sağlık gibi temel insani hakların ihlali anlamına gelir. Aynı amanda tüm canlıların yaşam hakkının yok sayılmasıdır. Ölüm, yaralanma, sakatlık, zorunlu göç, yoksulluk, açlık, salgın hastalık riski, ekolojik tahribat ve derin ruhsal travmalar savaşın kaçınılmaz sonuçlarıdır. Bu yönüyle savaş, yalnızca bir güvenlik sorunu değil, aynı zamanda önemli bir halk sağlığı sorunudur.

Savaşın yol açtığı ruhsal travmalar, çocuklar başta olmak üzere tüm insanlar için hem kısa hem de uzun vadede duygusal, davranışsal, akademik ve sosyal alanlarda ciddi etkiler yaratabilir ve birçok ruhsal bozukluğa zemin hazırlayabilir. Bu deneyimler kuşaklar arası aktarım yoluyla varlığını sürdürebilir. Travma sonrası stres bozukluğu, depresyon, kaygı bozuklukları, dissosiyatif bozukluklar, dışa atım bozuklukları ile uyku ve yeme bozuklukları bu durumla ilişkili ruhsal sorunlar arasındadır. Bu nedenle savaşın durdurulması ve barışın sağlanması, çocukların ruhsal ve fiziksel gelişiminin korunması için ertelenemez bir gerekliliktir.

Savaşın çocukların ruh sağlığı üzerindeki etkilerini belirleyen en önemli etkenler arasında; barınma, temiz su, gıda, eğitim ve sağlık hizmetleri gibi temel kaynaklardan mahrumiyet; kayıp ve göç nedeniyle sekteye uğrayan mekânsal süreklilik; güven duygusunun ve insan ilişkilerinin zedelenmesi; kimlik gelişimini olumsuz etkileyen damgalanma ve ayrımcılık; geleceğe dair karamsarlığın artması ve şiddetin normalleşmesi yer almaktadır.

Çocukların yaşam, gelişim ve ruhsal esenliklerinin korunmasına yönelik haklar, devletlerin ve uluslararası toplumun korumakla yükümlü olduğu temel sorumluluklardır.

Etkin Çocuk Psikiyatristleri İnisiyatifi olarak bizler; çocuk psikiyatristi ve hekim olmanın ötesinde insan olmanın sorumluluğuyla savaşları yalnızca belirli coğrafyaların değil, onlara tanıklık eden tüm insanlığın meselesi olarak görüyoruz. Failin kim olduğuna ya da kimlerin zarar gördüğüne bakmaksızın, tüm meslektaşlarımızı ve insanlığı savaşın karşısında durmaya; barışı, yaşam hakkını ve çocukların geleceğini savunmaya davet ediyoruz.